Chụp X-quang là gì? Nguyên lý khi chụp X-quang

Chụp X-quang giúp phát hiện sớm bệnh lý và đưa ra các hướng điều trị tích cực. Phương pháp này giúp các y bác sĩ dễ dàng quan sát các bất thường của cơ thể người bệnh. Nhờ có đó mà bệnh nhân được chẩn đoán và điều trị bệnh sớm, mang lại kết quả điều trị cao hơn. 

Chụp x quang là gì? Nguyên lý khi chụp X-quang

chụp x-quang là gì

Chụp X-quang là một kỹ thuật được sử dụng để chẩn đoán hình ảnh đã và đang áp dùng phổ biến trong nhiều thập kỷ. Kỹ thuật này tạo ra được hình ảnh rõ nét đối với cả hệ cơ xương và một vài mô trong cơ thể con người. Qua đó giúp cho các y bác sĩ có thể chẩn đoán, theo dõi và đưa ra hướng điều trị thích hợp đối với các loại bệnh lý khác nhau, trong đó có các bệnh lý liên quan đến xương khớp, tim mạch và hô hấp. 

Nguyên lý khi chụp X-quang là sử dụng một loại bức xạ ánh sáng hoặc sóng vô tuyến trong máy X-quang. Các chùm tia X có bức xạ cao được phát ra tại một ống đặc biệt trong máy chụp X-quang để các mô trong cơ thể hấp thụ ở các mức độ khác nhau. Tùy vào từng bộ phận mà có sự hấp thụ khác nhau, như các mô dày đặc ở xương sẽ chặn lại hầu hết các tia bức xạ, các mô mềm như mỡ hoặc cơ thì sẽ ít bị chặn lại hơn.

Sau khi các chùm tia X đi qua cơ thể sẽ chiếu vào một tấm phim hoặc một máy dò đặc biệt được bố trí sẵn. Với các mô như xương vì chặn được lượng bức xạ cao nên hình ảnh của nó sẽ được hiển thị dưới dạng là các vùng trắng trên nền đen. Còn các mô mềm khác vì ngăn chặn được bức xạ út hơn nên sẽ hiển thị trên bản phim là màu xám. Những khối u trong cơ thể khi chụp X-quang thường sẽ dày đặc hơn so với các mô ở xung quanh chúng nên cho màu xám nhạt hơn. Đối với các cơ quan chứa chủ yếu là không khí như phổi thì có màu đen. 

Nên và không nên Chụp X-quang khi nào?

khi nào nên chụp x-quang

Bạn sẽ được các y bác sĩ yêu cầu chụp X-quang khi bạn cần:

  • Một vùng trên cơ thể của bạn bị đau hoặc khó chịu cần được kiểm tra kỹ lưỡng.
  • Theo dõi tình trạng cơ thể cũng như sự tiến triển của các bệnh lý bạn đã điều trị sau một khoảng thời gian như: loãng xương, viêm phổi, viêm khớp.
  • Kiểm tra mức độ cải thiện tình trạng bệnh dưới sự thiết lập phương pháp điều trị do các bác sĩ đưa ra cho bạn.

Đối với các trường hợp bệnh nhân bị nghi ngờ các bệnh lý sau đây cũng được chỉ định chụp X-quang:

  • Nghi ngờ có khối u vú.
  • Người bệnh có bệnh lý về tim mạch, tắc nghẽn mạch máu.
  • Các bệnh liên quan đến đường hô hấp.
  • Các bệnh, vấn đề về đường tiêu hóa.
  • Các bệnh lý về xương như gãy, loãng xương, viêm khớp hoặc ung thư xương.
  • Nuốt hoặc hóc các dị vật.

Các trường hợp không sử dụng chụp X-quang bao gồm:

  • Phụ nữ đang mang thai, thai nhi đang ở ba tháng đầu cần tuyệt đối không sử dụng kỹ thuật này.
  • Những bệnh nhân có bệnh lý đang ở giai đoạn nghiêm trọng.
  • Người bị tràn khí màng phổi hoặc bị chảy máu.

Những bệnh nhân mắc các bệnh lý sau cũng không sử dụng kỹ thuật chụp X-quang:

  • Bệnh nhân mắc đái tháo đường đang ở giai đoạn mất bù.
  • Người bị suy thận, suy gan nghiêm trọng.
  • Bệnh nhân bị mẫn cảm với các chất có chứa iot.
  • Mắc bệnh lý tuyến giáp hoặc phụ nữ đang cho con bú.

Chụp X-quang những bộ phận nào?

Xương và răng

x-quang răng

  • Xương bị gãy và nhiễm trùng: xác định tình trạng gãy và nhiễm trùng ở xương và răng.
  • Viêm khớp: Chẩn đoán xem bạn có mắc bệnh viêm khớp hay không, đồng thời các định mức độ tổn thương của khớp.
  • Sâu răng: kiểm tra lỗ sâu trên răng và xác định các vấn đề khác mà răng đang gặp phải.
  • Loãng xương: giúp đo được mật độ xương của bạn.
  • Ung thư xương: xác định và mô phỏng rõ ràng nhất hình ảnh của khối u xương.

Ngực

x-quang ngực

  • Bệnh viêm phổi và các bệnh về đường hô hấp: Phát hiện các dấu hiệu của bệnh về phổi như viêm phổi, lao, ung thư phổi.
  • Ung thư vú: kiểm tra mô vú để phát hiện các biểu hiện của ung thư.
  • Suy tim sung huyết: kiểm tra tình trạng và các triệu chứng của suy tim.
  • Mạch máu tắc nghẽn: cùng với thủ thuật tiêm chất cản quang chứa iot để làm cho các phần của hệ thống tuần hoàn trở nên nổi bật hơn giúp phát hiện sớm những đoạn mạch máu đang bị tắc nghẽn.

Bụng

  • Đường tiêu hóa: Sử dụng chất cản quang bari để làm cho hình ảnh x quang trở nên rõ nét hơn, từ đó phát hiện được sớm các vấn đề mà hệ tiêu hóa đang gặp phải.
  • Nuốt phải dị vật: Xác định chính xác vị trí dị vật trong cơ thể sau khi nuốt phải. 

Lưu ý khi chụp X-quang

Chụp X-quang khá đơn giản nhưng bạn cần dựa vào các yêu cầu của bác sĩ để thực hiện theo như: mặc quần áo rộng của bệnh viện, không mang trang sức và các vật dụng bằng kim loại trên cơ thể. 

Nói với bác sĩ nếu nhưng trong cơ thể bạn đang mang các thiết bị y tế bằng kim loại từ các cuộc phẫu thuật trước để có hướng xử lý phù hợp, tránh việc chúng chặn tia X đi qua cơ thể làm cho hình ảnh sau chụp không được chính xác. 

Sử dụng thước cản quang trước khi chụp theo chỉ định của bác sĩ để cải thiện chất lượng hình ảnh trong một vài trường hợp như: đường uống, đường tiêm hoặc đường xổ.

Cần nhịn ăn trong một khoảng thời gian chụp nhất định nếu bạn thực hiện chụp X-quang đường tiêu hóa để quá trình chụp diễn ra thuận lợi và ch kết quả chính xác. 

Chụp X – quang có ảnh hưởng tới sức khỏe hay không?

chụp x-quang có ảnh hưởng sức khỏe không

Chụp X-quang là một kỹ thuật được sử dụng rất phổ biến cho các bệnh lý về phổi, xương khớp và tim mạch. Phương pháp này không gây hại cho cơ thể con người nhưng trên thực tế thì tia X lại rất độc hại. Với việc sử dụng tia X với cường độ mạnh do thường xuyên sử dụng phương pháp chẩn đoán hình ảnh bằng kỹ thuật chụp X-quang sẽ gây ra các tổn thương cho cơ thể.

Đồng thời nó còn gây ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng sinh lý, nguy hiểm hơn là ảnh hưởng đến tính mạng con người. Các bộ phận chịu ảnh hưởng nhiều nhất của tia X bao gồm: cơ quan sinh dục,  tuyến giáp, tủy xương, da.

Ngoài ra, thực hiện chụp X-quang còn có thể  làm bỏng da và rụng tóc, tình trạng này kéo dài là tiền đề cho căn bệnh ung thư nguy hiểm xuất hiện. Bạn chỉ nên chụp X-quang ngắt quãng thời gian khoảng 5 – 7 lần trong vòng 1 năm để đảm bảo không có bất kỳ tác hại nào ảnh hưởng đến sức khỏe.

Phụ nữ có thai hoặc đang cho con bú, tuyệt đối không được tự ý đi chụp X-quang mà không có sự đồng ý của bác sĩ. Những bệnh nhân mắc bệnh lý ở giai đoạn muộn buộc phải chụp nhiều cần sử dụng thiết bị hiện đại để giảm thiểu các tác dụng phụ của tia X. 

Câu hỏi thường gặp

Chụp X-quang có làm giảm tuổi thọ không?

Khi sử dụng kỹ thuật chụp X-quang, cơ thể chỉ tiếp xúc với một lượng nhỏ tia X tại một thời gian ngắn nên không làm ảnh hưởng lớn đến tuổi thọ của người chụp. 

Chụp X-quang có ảnh hưởng đến thai nhi không?

Chụp X-quang có ảnh hưởng đến thai nhi nếu phụ sản thực hiện chụp các bộ phận ở thân dưới, đặc biệt là đối với vùng bụng. Phụ thuộc vào tuổi của thai nhi và mức độ phơi nhiễm phóng xạ mà có nguy cơ gây hại khác nhau.  

Chụp X-quang có ảnh hưởng đến chất lượng tinh trùng không?

Câu trả lời là không. Chụp X-quang không làm cho chất lượng tinh trùng hoặc khả năng sinh sản của nam giới, đồng thời cũng không ảnh hưởng đến thai nhi nếu nam giới có phát sinh quan hệ với phái nữ.

Chụp X-quang có giúp phát hiện ung thư hay khối u bất thường không?

Có, chụp X-quang giúp phát hiện và sàng lọc các nhân ung thư tuyến vú và ung thư phổi từ sớm bằng việc chụp X-quang tuyến vú và chụp X-quang lồng ngực. 

Trước khi chụp X-quang người bệnh có được ăn uống không?

Người bệnh có thể ăn uống bình thường trước khi chụp X-quang đối với các mô, cơ của cơ thể. Nhưng nếu chụp X-quang vùng bụng để kiểm tra hệ tiêu hóa thì người bệnh sẽ được các bác sĩ chỉ định nhịn ăn vài tiếng trước khi tiến hành chụp. 

Kết

Chụp X-quang là một trong những phương pháp chẩn đoán hình ảnh để chẩn đoán các bệnh lý một cách chuẩn xác hiện nay. Ngay sau khi chụp, các chuyên gia sẽ chẩn đoán hình ảnh và đưa ra các kết luận về tình trạng bệnh của bạn. Kỹ thuật giúp chẩn đoán sớm các bất thường trong cơ thể đồng thời tầm soát các bệnh lý của người bệnh.

Đừng quên theo dõi Chek để cập nhật thông tin sức khỏe bổ ích hàng ngày bạn nhé.

0 0 đánh giá
Đánh giá bài viết
Theo dõi
Thông báo của
guest

0 Góp ý
Phản hồi nội tuyến
Xem tất cả bình luận
0
Rất thích suy nghĩ của bạn, hãy bình luận.x